In de gedempt beschermende verlichte Steynzaal van Museum De Lakenhal hangen 35 17de-eeuwse schilderijen waarvan 16 ondertekend met I.S.. Wie is deze geheimzinnige schilder achter deze initialen? “We weten het niet”, antwoordt conservator Janneke van Asperen. “Ook kennen de namen van de modellen niet”. “Maar hun gezichten en kleding geven ons wel aanwijzingen van hun identiteit”.
door Hans Schuurman
In de zelfde zaal met schilderijen van Gerrit Dou, Jan Lievens, beide tijdgenoten van Rembrandt van Rijn, hangen de schilderijen van de monotheïst I.S.. Alle schilderijen vertonen veel gelijkenis. “Het zijn tronies”, vertelt Van Asperen. “Gezichten die de dagelijkse rauwe werkelijkheid weergeven”. Verfijnd op het doek gepenseeld met een subtiel spel van licht en donker tonen ze de vakbekwaamheid van de kunstenaar.
Medische mankementjes
“Mijn favoriet zegt Van Asperen: Deze tandeloze vrouw melancholisch kijkend met blauwe ogen en op haar rechter ooglid een puisje. Nee, onze geheimzinnige I.S. was geen penseel-fotoshopper die zijn modellen mooier maakte. De schilder hield van medisch afwijkingen. Oude man meteen abces aan zijn neus. Dicht geschilderde lege oogkas even verderop. I.S. was gek op medische mankementjes
In het spoor van de Handel
Museum De Lakenhal liet voor detentoonstellingvan demysterieuze 17de -eeuwse Meester I.S. zijn schilderijen en die van tijdgenoten van heinde en verre komen. Maar waarom in Leiden tentoonstellen? “Handel”, is het antwoord. Leidendreef met haar laken export in die jaren intensief handel met de Noord Europa en Oostzeelanden. In de schilder periode van I.S., 1633-1658 , viel er veel op te steken voor een ambitieuze schilder. Schilder! “Misschien was het wel een schilderes”, zegt Van Asperen. “Verschool zij zich achter een monogram wetende dat vrouwelijke schilders niet veel kansen kregen”. “De kleding, ornamenten, zoals de speld op de sjaal van mevrouw Anonymus en voorwerpen op andere schilderijen geven ons de vingerwijzing van een schilder(es) uit het Noorden”, aldus Van Asperen.
Waarde ook mysterie.
Nog één vraagje: Wat kost zo’n schilderij eigenlijk? Van Asperen: Er zijn in de afgelopen jaren wel werken van I.S. verhandeld. Maar een exacte prijs in euro’s is moeilijk te geven. De waarde hangt van markt, de kwaliteit en meer factoren. Nog een mysterie erbij dus.
De tentoonstelling De mysterieuze Meester I.S is te zien van 11 oktober 2025 t/m 8 maart 2026 in Museum De Lakenhal.
