Voorzorgcirkels, kleine netwerken van tien tot vijftien bewoners, vaak ouderen, schieten in Leiden als paddenstoelen uit de grond. Deelnemers bieden elkaar praktische steun en houden contact via WhatsApp. Hun motivatie is ingegeven vanwege de dubbele vergrijzing en dreigend tekort aan zorgpersoneel. Schuiven zorgtaken nu noodgedwongen richting buren, mantelzorgers en vrijwilligers?
door Hans Schuurman
De voorzorgvrijwilligers zijn het er over een ding roerend eens, dat zij nooit professionele zorgtaken overnemen. Rond de invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) in 2016 ontstonden misverstanden over ‘zelfzorg’ binnen het eigen netwerk. Een krantenkop uit die tijd vatte de angst treffend samen: Moet ik straks mijn buurman onder de douche zetten?
Mindset
Volgens Hanneke van der Veen, wijkverpleegkundige bij de Nationale Zorgreserve, is het belangrijk om vanuit een andere mindset te kijken. “We moeten af van de reflex om zelfzorgtekorten meteen over te laten nemen door een zorgprofessional. Eerst goed te kijken naar een situatie kan een antwoord vaak beter passen in de eigen omgeving. Ondersteunen van de thuissituatie, motiveren en angst wegnemen zijn volgens haar daarvoor de ingrediënten”. Van der Veen: “En succeservaring is de motor van gedragsverandering.”
Vraagverlegenheid
Bemoedigend is dat zich bij voorzorgcirkels vooral mensen melden die zélf iets voor een ander willen doen. Meldingen van hulpvragers blijven vaak achter. Vraagverlegenheid? Soms doorbreekt toeval die drempel. Een vrijwilliger vertelt hoe hij jarenlang een vriendschappelijke band onderhield met zijn buurman in de portiekflat. Plantjes water geven tijdens vakanties, de post naar binnen leggen. Ze hadden elkaars huissleutel. Op zekere dag belde de buurman vanuit het LUMC, waar hij na een val was opgenomen voor onderzoek. Of buurman zo vriendelijk wilde zijn om een pyjama, toiletspullen en een kamerjas te brengen. Een kleine vraag, maar alleen mogelijk dankzij een reeds bestaande vertrouwensband.
Wederkerigheid
Waarom melden zich toch vooral aanbieders en nauwelijks hulpvragers? Veel ouderen willen thuis blijven wonen, zien een hulpvraag als zwakte, iets dat afhankelijkheid creëert of willen zij een ander niet belasten. Verrassend genoeg blijkt dat mensen elkaar juist aardiger vinden nadat ze iemand een plezier hebben gedaan. Rollen van ‘helper’ en ‘ontvanger’ vervagen als je helpt wanneer je kunt en hulp krijgt als het nodig is. Vanaf de zomer heeft het Volkshuis aan de Apothekersdijk een ontmoetingsplek waar wederkerigheidsinitiatieven versterkt kunnen worden.
Dit artikel is het tweede deel in een reeks over voorzorgcirkels, mede mogelijk gemaakt door het Leids Mediafonds. Volgende week volgt deel drie.
