Burgemeester Heijkoop legt een krans bij het Militair Indië monument bij Molen de Put. Een afscheid zonder thuiskomst’, staat op de sokkel van het ‘Indië-monument. Het gedenkteken herinnert aan de 26 Leidse militairen die tijdens de politionele acties sneuvelden in het huidige Indonesië tussen 1945 en ’49. Moeten wij behalve herdenken over deze oorlog, ook de geschiedenis her-denken?
door Hans Schuurman
Voorafgaand aan deze ceremonie hield oud Indonesië correspondent Frank Vermeulen een toespraak die stof tot overdenking gaf. Na de Tweede Wereldoorlog in de Pacific droegen de verslagen Japanners het bestuurlijke gezag niet over aan Nederland, maar aan de Indonesiërs. Zij negeerden de oude Nederlandse koloniale autoriteit en riepen een onafhankelijke republiek uit.
Nederlands Indië was voor Nederland economisch zeer belangrijk en dus stuurde onze regering troepen naar de Oost om dit te beletten en ‘de rust’ te herstellen. ‘Indië verloren rampspoed geboren’ vreesde men. Nu, 80 jaar later, erkent iedereen dat ons land in deze koloniale oorlog aan de verkeerde kant stond. De Koning en minister president Rutte boden hier publiekelijk al hun verontschuldigingen voor aan. Ook veteranen op de jaarlijkse veteranen dag in de Hooglandse kerk, waaraan nog een klein aantal oud-Indiëgangers aan deelnemen, erkennen dat.
NRC journalist Vermeulen die als correspondent in Indonesië werkte, gooide donderdag hierover een steen in de vijver. Hij vertelde: “Uit schaamte verzweeg ik indertijd angstvallig mijn vaders verleden als militair in het Koninklijk Nederlands Indisch Leger (KNIL)
Her-denken
Veel Nederlanders hebben nog een persoonlijke band met Indonesië. Maar het zal niet lang meer duren of dat is uit het collectieve geheugen gewist. Volgens Vermeulen wordt wel een nieuwe nieuwsgierigheid ontwikkeld. Het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie vindt dat fouten in de openbaarheid gebracht en gecorrigeerd moeten worden. Van de jongens die weigerden een kampong plat te branden en bewoners te executeren, werd de straf (meestal postuum) herroepen, vertelt hij. Maar de bestraffing die dienstweigeraars kregen, is nog niet herroepen. Vermeulen pleit ervoor lintjes af te nemen bij hen die zich schuldig gemaakt hebben aan oorlogsmisdaden. Hij wil banden aanknopen tussen Leidse en Indonesische kennisinstellingen. En pleit voor een stedenband met Rangkasbitung, een stad even groot als Leiden en nog steeds straatarm, de laatste standplaats van assistent resident Eduard Douwes Dekker Multatuli. Vermeulen: “Herdenken kan het best lokaal om daarbij recht te zetten van wat misging”. “We hebben wat goed te maken”
