Op de namiddag van 8 mei 1945, als de Canadezen en Prinses Irene Brigade de Hoge Rijndijk oprijden, voelen Leidenaren zich pas écht bevrijd. Op 4 mei meldde een (clandestiene) radiozender al de Duitse capitulatie. Maar wat moet je ervan denken als er dan nog steeds gewapende Duitse militairen en hun handlangers door de stad lopen, dezelfde die vijf jaar lang met terreur de bezetting in stand hielden?
door Hans Schuurman
“Aanstaande zondag 27 april kunnen Leidenaren opnieuw een deel van de bevrijdingsroute lopen”, vertelt Piet de Baar, een van de gidsen. “Langs de route stonden indertijd mensen vier tot vijf rijen dik,” vertelt hij. “Het deed denken aan de drukte van 3 oktober.” Juichende massa’s, een explosie van euforie, een ontlading van opgekropte emoties, angst en woede.
Vijf jaren lang leefde men in angst bij het rinkelen van de huisbel en vreesde men dat de Landwacht voor de deur zou staan. Dat een met de bezetter sympathiserende rechtshandhaver je kwam arresteren omdat je naar de illegale radio Oranje luisterde. Brandhout voor de kachel gezaagd had in de Leidse Hout. Je persoonsbewijs verlopen was of vader kwam ophalen voor dwangarbeid in Duitsland. Een onbestendig bang gevoel voor iedere Leidenaar was deel van het dagelijks leven.
Dat alles overheersende angstgevoel van de bezetting: aan de willekeur van de bezetter overgeleverd te zijn, loste op in de euforie op die middag in mei 1945.
Angst- en onrustgevoelens
“Onze wandeling wijkt iets af van de route die onze bevrijders, een gemotoriseerde eenheid uit veiligheidsoverwegingen kozen,” vertelt De Baar. De organisatoren lieten onder anderen het oog op het Rapenburg vallen. “Met de gebouwen die wij passeren op het Rapenburg en hun oorlogsbestemming menen wij de angst- en onrustgevoelens van de Leidenaren destijds het best op te wekken”, vertelt onze gids.
Op Rapenburg 6 was het SS Mannschaftshaus gevestigd. Op nr. 34 was sinds 1942 het Nederlandse Arbeidsfront gevestigd, de vakbond die door de Duitsers werd gelijkgeschakeld met het naziregime.
Over de Doelenbrug gezicht op de Ortskommeantdantur. Op nr. 19 was het Kantongerecht waar voor lichte vergrijpen tegen de Duitsers zware boetes werden opgelegd. Ook vele andere panden langs de route ademen deze sfeer van angst, repressie, rechteloosheid en willekeur.
“Wist je dat veel Leidenaren kort na de bevrijding overleden?”, zegt De Baar. Door de Hongerwinter waren veel Leidenaren in een slechte lichamelijke conditie. Zij wilden koste wat het kost de bevrijding meemaken om daarna vredig te sterven. Voor meer informatie over de bevrijdingswandelingen www.gildeleiden.nl
