Op donderdag 19 maart, daags na de gemeenteraadsverkiezingen, werden in de Hooglandse Kerk de stemmen op kandidaatsniveau geteld. Het opkomstpercentage in Leiden was bijna 60%, hoger dan vier jaar geleden. De 63.486 stembiljetten gaan opnieuw door de handen van één van de 200vrijwilligers. Eén van hen is Vanessa Meijer. Haar taak: controleren of de stapeltjes van 25 stembiljetten kloppen. Natellen, Vanessa? “Nee, wegen — dat gaat veel sneller.”
Het is de vierde keer dat Alexander Geertsema de scepter zwaait in het gemeentelijk stembureau. “Maar de eerste keer met het nieuwe stembiljet”, zegt hij. “Het is nog een proef waaraan Leiden met elf gemeenten deelneemt.” Hij hoort naar eigen zeggen louter positieve berichten. Het nieuwe stembiljet is minder onhandig groot en gebruiksvriendelijker. In het stemhokje moesten kiezers twee vakjes rood kleuren: één voor de partij en één voor de kandidaat.
Of dit systeem landelijk wordt ingevoerd, hangt onder andere af van de in Leiden opgedane ervaring. Geertsema: “Het kleinere formaat komt ook de geheimhouding ten goede.” Waar je vroeger bij het uitvouwen van het ‘tafellakenformaat’ soms kon raden dat een kiezer een minder courante partij had aangekruist, is zo’n indiscreet inkijkje nu onmogelijk. Het aantal ongeldige stemmen is, voor zover Geertsema kan overzien, niet groter geworden. Het landelijk geaccepteerde percentage ongeldige stemmen is 0,26%; dat wordt in Leiden niet overschreden.
Geertsema: “Is het je misschien opgevallen dat bij het uitvouwen van je stembiljet het linkerhoekje is afgesneden? Dat was nodig om het biljet in de stemmal te laten passen.” De stemmal is bedoeld voor visueel gehandicapte kiezers en stond in LEVEL en in de Stevenshof. “Dat missende hoekje blijkt trouwens ook handig bij het openvouwen en bij het op de juiste manier op stapeltjes leggen. ”Het Nederlandse systeem is een personenstelsel binnen een evenredig kiesstelsel. Een kiezer kan een voorkeur kandidaat aanwijzen die — ongeacht de plaats op de lijst — verkozen kan worden. Daarvoor is 25% van de kiesdeler nodig: in Leiden dus 1.628 stemmen of meer. Er werden achttien kandidaten gekozen met voorkeursstemmen, waarvan zes vanaf een onverkiesbare plaats. Op hen waren 407 stemmen of meer uitgebracht.
